حضور ۲۸ میلیون ایرانی در طبقات پایین/ ۱۳.۶ میلیون نفر در گروه ثروتمند
طبق آخرین واریز یارانه نقدی (اول مرداد ماه) تعداد ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر در دهکهای اول تا نهم یارانه دریافت کردهاند، که این نکته نشاندهنده پایداری جمعیت یارانهبگیران در سال جاری است. با این وجود، در برخی ماهها ممکن است تحولاتی در دهک بندی خانوارها به وجود آید که ناشی از بهروزرسانی اطلاعات مربوط به درآمد، دارایی، تراکنشهای بانکی و دیگر معیارهای مرتبط با پایگاه رفاه ایرانیان میباشد.
فرهنگ اقتصاد _ دولت که بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴ مصوب مجلس موظف شد یارانه دهکهای با درآمد بالاتر را از چرخه دریافت حذف کند، تا پایان سال گذشته نزدیک به ۹ میلیون نفر را از میان سه دهک ۸ تا ۱۰ کنار گذاشت. در نتیجه، تعداد کسانی که تا اسفند همان سال مشمول یارانه بودند به ۷۳.۴ میلیون نفر رسید. در حال حاضر نیز تقریباً همان میزان جمعیت در قامت دریافتکنندگان یارانه نقدی قرار دارند. با این حال، از آغاز سال جاری تاکنون هم تعداد افراد مشمول در دهکهای اول تا سوم و هم دهکهای چهارم تا نهم رشد کرده است.
بر پایه دادههای منتشرشده از سوی سازمان هدفمندسازی یارانهها، در مرداد ۱۴۰۵ تعداد افراد واقعشده در دهکهای یک تا سه به ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر رسید و در مقابل، جمعیت دهکهای چهارم تا نهم نیز به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر افزایش یافت. بنابراین، مجموعاً حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۸ هزار نفر در دو بازه یادشده مشمول دریافت یارانه نقدی بودند. مقایسه این ارقام با ماههای پیشتر نشان میدهد همزمان با رشد قابل توجه جمعیت دهکهای پایین در مرداد، روند افزایشی در دهکهای چهارم تا نهم نیز متوقف نشده و ادامه داشته است.
اکنون مطابق اعلام مرکز آمار، جمعیت کشور ۸۷ میلیون و ۷۳ هزار و ۵۵۴ نفر برآورد شده است؛ ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر یارانه میگیرند و ۱۳ میلیون و ۶۳۵ هزار و ۸۴۲ نفر نیز از فهرست یارانهبگیران حذف شدهاند.
افزایش ۴۷ هزار نفری جمعیت دهکهای اول تا سوم
طبق تازهترین آمار منتشرشده، در مرداد امسال ۲۸ میلیون و ۲۱۳ هزار و ۱۴۳ نفر در دهکهای اول تا سوم قرار گرفتهاند. این رقم در تیرماه ۲۸ میلیون و ۱۶۵ هزار و ۷۸۷ نفر بوده است؛ یعنی در فاصله تیر تا مرداد، جمعیت سه دهک پایین درآمدی ۴۷ هزار و ۳۵۶ نفر افزایش یافته است.
این وضعیت در حالی رخ میدهد که در خردادماه جمعیت دهکهای اول تا سوم، ۲۸ میلیون و ۱۶۸ هزار و ۹۱۹ نفر اعلام شده بود؛ بنابراین تعداد افراد این گروه در تیرماه نزدیک به ۳۰۰۰ نفر کاهش یافت، اما در مرداد بار دیگر مسیر افزایشی را طی کرد.
در اردیبهشت نیز آمار حکایت از آن داشت که ۲۷ میلیون و ۹۱۷ هزار و ۲۶۹ نفر در سه دهک نخست قرار داشتهاند. به این ترتیب، در بازه اردیبهشت تا مرداد، جمعیت این گروه حدود ۲۹۶ هزار نفر رشد کرده است.
واقعیّت یارانهبگیران سه دهک نخست؛ اعداد دقیق چقدر است؟
در کنار بررسی جمعیت دهکی، آمار مربوط به میزان و تعداد پرداخت یارانه نیز اهمیت دارد. در مردادماه، یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ سرپرست خانوار در دهکهای اول تا سوم واریز شد.
مقایسه این وضعیت با تیرماه بیانگر آن است که شمار سرپرستان خانواری که یارانه این سه دهک را دریافت کردهاند از ۱۰ میلیون و ۳۶۷ هزار و ۸۹۸ نفر در تیر به ۱۰ میلیون و ۳۸۶ هزار و ۲۹۹ نفر در مرداد رسیده است؛ یعنی ۱۸ هزار و ۴۰۱ سرپرست خانوار بیشتر.
در این سه دهک، رقم یارانه هر فرد همچنان ۴۰۰ هزار تومان اعلام شده و سازمان هدفمندسازی در مردادماه حدود ۱۱۲ هزار و ۸۵۲ میلیارد ریال برای این گروه پرداخت کرده است.
دهکهای چهارم تا نهم؛ رشد ۴۹ هزار نفری در یک ماه
در بخش دهکهای چهارم تا نهم نیز جمعیت مشمول یارانه در مردادماه افزایش پیدا کرده است. بر اساس گزارشهای وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که در اطلاعیههای مرتبط با پرداخت یارانه منتشر شده، جمعیت این گروه در مردادماه به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر رسیده است.
این رقم در تیرماه ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۴۴۴ نفر بود؛ پس طی یک ماه، ۴۹ هزار و ۱۲۵ نفر به جمعیت این گروه اضافه شده است.
در خردادماه، جمعیت دهکهای چهارم تا نهم ۴۵ میلیون و ۱۷۵ هزار و ۶۱ نفر گزارش شده بود؛ بنابراین فاصله خرداد تا تیر تنها حدود ۳۸۳ نفر افزایش را نشان میداد، اما در بازه تیر تا مرداد، رشد بسیار پررنگتری ثبت شد.
اگر همین گروه با اردیبهشت مقایسه شود، روشنتر است که در اردیبهشت جمعیت دهکهای چهارم تا نهم برابر ۴۵ میلیون و ۳۲ هزار و ۶۸۲ نفر بوده و در مرداد به ۴۵ میلیون و ۲۲۴ هزار و ۵۶۹ نفر رسیده است؛ یعنی طی سه ماه حدود ۱۹۲ هزار نفر به جمعیت دهکهای چهارم تا نهم افزوده شده است.
همچنین در مردادماه، سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرد یارانه نقدی مرحله ۱۸۶ برای ۱۵ میلیون و ۶۷۰ هزار و ۹۹۸ سرپرست خانوار در دهکهای چهارم تا نهم پرداخت شده است. مبلغ یارانه برای هر فرد در این بخش ۳۰۰ هزار تومان بوده و در مجموع اعتباری حدود ۱۳۵ هزار و ۱۰۳ میلیارد ریال برای این گروه اختصاص یافته است.
در تیرماه، تعداد سرپرستان دریافتکننده یارانه در این گروه ۱۵ میلیون و ۶۵۵ هزار و ۸۵۹ نفر بوده؛ بنابراین در فاصله یک ماهه، حدود ۱۵ هزار نفر به جمعیت سرپرستان دریافتکننده یارانه در دهکهای چهارم تا نهم اضافه شدهاند.
مجموع یارانهبگیران به حدود ۷۳.۴ میلیون نفر رسید
جمع دو گروه اصلی دریافتکننده یارانه در مردادماه نشان میدهد حدود ۷۳ میلیون و ۴۳۷ هزار و ۷۱۲ نفر در دهکهای اول تا نهم مشمول دریافت یارانه بودهاند.
به بیان دیگر، در مردادماه حدود ۲۸.۲ میلیون نفر در سه دهک نخست قرار داشتهاند و در کنار آن، حدود ۴۵.۲ میلیون نفر نیز در دهکهای چهارم تا نهم یارانه دریافت کردهاند.
این اعداد حاکی از آن است که اگرچه اجرای سیاست حذف یارانه دهکهای پردرآمد در سالهای قبل باعث خروج بخشی از جمعیت از فهرست دریافتکنندگان شده، در سال جاری حذف در مقیاس قابل توجهی انجام نشده و همچنان بخش بزرگی از جمعیت کشور در یکی از دو گروه اصلیِ مشمول یارانه نقدی قرار دارد.
چرا تعداد یارانهبگیران هر ماه بالا و پایین میشود؟
تغییر تعداد افراد قرارگرفته در دهکها به معنای لزومیِ تولد یا خروج واقعی افراد از جمعیت کشور نیست. دهکبندی بر مبنای دادههای اقتصادی خانوارها انجام میشود و با بهروزرسانی اطلاعات مرتبط با درآمد، دارایی، تراکنشهای بانکی و دیگر شاخصهای موجود در پایگاه رفاه ایرانیان، ممکن است جایگاه برخی خانوارها میان دهکهای درآمدی جابهجا شود.
برای نمونه، افزایش ۲۵۱ هزار و ۶۵۰ نفری جمعیت دهکهای اول تا سوم در خردادماه نمونهای از همین تغییر جایگاه به شمار میآید. در مقابل، در تیرماه جمعیت این سه دهک اندکی عقب نشست و در مرداد دوباره روند افزایشی را تجربه کرد.
از این رو، بالا رفتن یا پایین آمدن ماهانه این آمارها را نمیتوان فقط به معنای تشدید یا کاهش فقر دانست؛ بخشی از این تغییرات، حاصل بهروزرسانی پایگاه داده و جابهجایی خانوارها میان دهکهای مختلف است.
سیاست دولت برای هدفمندکردن یارانهها وارد فاز جدیتری شده است
دولت چهاردهم از سال گذشته، اجرای سیاست حذف یارانه خانوارهای پردرآمد را با تمرکز بر دهکهای بالای درآمدی آغاز کرد؛ اقدامی که در سه ماه مرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۴ به حذف حدود ۹ میلیون نفر از فهرست دریافتکنندگان یارانه انجامید. همزمان، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز تأکید کرده بود که هدف دولت، هدایت منابع حمایتی به سمت خانوارهای نیازمند و جلوگیری از پرداخت یارانه به گروههای پردرآمد است.
بر اساس قانون بودجه و جهتگیریهای دولت، حذف یارانه خانوارهای پردرآمد در سال ۱۴۰۴ با جدیت بیشتری دنبال شد. در همین مسیر، دهکهای هشتم، نهم و دهم در کانون بررسی قرار گرفتند و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اتکا به اطلاعات «پایگاه رفاه ایرانیان» نسبت به شناسایی خانوارهای برخوردار اقدام کرد.
روایت وزیر رفاه از چرایی حذف یارانه دهکهای پردرآمد
احمد میدری – وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی – بارها بر این موضوع تأکید کرده که منابع محدود دولت باید به شکل هدفمند به خانوارهای نیازمند برسد.
میدری در توضیح رویکرد دولت گفته است که قرار نیست یارانه میان همه گروههای درآمدی به شکل یکسان توزیع شود و سیاست کلی، حمایت بیشتر از دهکهای پایین درآمدی است.
یکی از اقداماتی که در همین چارچوب انجام شد، پرداخت کالابرگ یک میلیون تومانی غیرنقدی به ازای هر نفر برای تمامی دهکهای درآمدی است؛ طرحی که با استفاده از منابع انتقال ارز ترجیحی از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره طراحی و از دیماه سال گذشته اجرا شد. طبق این برنامه، قرار بود مبلغ کالابرگ متناسب با نرخ تورم افزایش یابد؛ موضوعی که هنوز محقق نشده است، اما علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد اعلام کرده افزایش رقم کالابرگ در دولت در دست بررسی است.
معیارهای جدید؛ فاصله گرفتن از دهکبندی سنتی
در ادامه مسیر، دولت به سمت استفاده از شاخصهای دقیقتر درآمدی و دارایی حرکت کرده است. مطابق آییننامه جدید، در شناسایی افراد برخوردار، موضوعاتی مانند درآمد خانوار و همچنین ارزش املاک و خودروهای متعلق به خانوار نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
این تغییر میتواند نشانهای از حرکت تدریجی از «دهک» به عنوان تنها معیار حذف یارانه باشد؛ زیرا ممکن است دو خانوار در ظاهر در یک دهک قرار بگیرند، اما از نظر دارایی، درآمد و توان مالی تفاوت جدی و غیرقابل چشمپوشی داشته باشند.
به اشتراک بگذارید:
لینک خبر: