بزرگترین مانع توسعه نیروگاه‌خورشیدی، کمبودآفتاب نیست؛بی ثباتی مقررات است

ایران بیش از آنکه با محدودیت منابع طبیعی مواجه باشد، با چالش‌های نهادی و ساختاری روبه‌روست. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌دلیل همزمانی تولید با پیک مصرف و سرعت بالای احداث، سریع‌ترین راهکار برون‌رفت از ناترازی برق صنایع کشور به‌شمار می‌رود.

-در این راستا، انجمن سازندگان و تأمین‌کنندگان کالا و خدمات انرژی‌های تجدیدپذیر (ساتکا) با بیش از ۷۸۰ عضو فعال، ایجاد بازاری باثبات، رقابتی و شفاف را مطالبه اصلی بخش خصوصی از دولت و وزارت نیرو می‌داند.
*​”شناسنامه انجمن ساتکا”*
​((انجمن سازندگان و تأمین‌کنندگان کالا و خدمات انرژی‌های تجدیدپذیر (ساتکا)، به‌عنوان‌ یکی از تخصصی‌ترین تشکل‌های فعال حوزه انرژی پاک در کشور، با هدف برنامه‌ریزی، ایجاد ارتباط مؤثر میان بخش خصوصی و نهادهای دولتی، رفع موانع کسب‌وکار و تقویت زنجیره ارزش انرژی‌های تجدیدپذیر فعالیت می‌کند.
​هم‌اکنون بیش از ۷۸۰ شرکت فعال شامل سازندگان و تأمین‌کنندگان تجهیزات، پیمانکاران، مشاوران، توسعه‌دهندگان پروژه‌ها و مراكز آموزشی از سراسر کشور در ساتکا عضويت دارند.
این انجمن با برگزاری بیش از ۴۰ همایش و رویداد تخصصی کشوری، نقش پل ارتباطی میان بخش خصوصی، دولت، وزارت نیرو و ساتبا را برای بستر‌سازی یک بازار باثبات، رقابتی و شفاف ایفا می‌نماید.))

​”*متن کامل مصاحبه با دکتر محمود کریمی، عضو هیئت‌مدیره انجمن ساتکا”*

​فرهنگ اقتصاد: جناب دکتر کریمی؛ با توجه به سابقه فعالیت شما در حوزه انرژی و مسئولیت در هیئت‌مدیره ساتکا، مهم‌ترین موانع فنی، اقتصادی و اجرایی توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور را چه می‌دانید و انجمن برای رفع این موانع چه راهکاری دارد؟
​دکتر کریمی: توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران بیش از آنکه با محدودیت منابع طبیعی مواجه باشد، با چالش‌های نهادی، اقتصادی و بی‌ثباتی در فرآیندهای اجرایی روبه‌رو است. ایران یکی از مستعدترین نقاط جهان از نظر تابش خورشید و دارای ظرفیت مناسب بادی است، اما چالش اصلی امروز فعالان، تأمین تجهیزات و بی‌ثباتی فرآیند واردات است.
​حتی با وجود تامین مالی و اخذ مجوزها، پروژه‌ها به‌دلیل اختلال در تأمین پنل، اینورتر و مواد اولیه تولیدکنندگان داخلی پروژه ها دچار وقفه می‌شوند.
مواردی همچون تغییرات مکرر مقررات، محدودیت‌های ثبت سفارش، عدم امکان ویرایش ثبت سفارش‌ها متناسب با شرایط واقعی تجارت و محدودیت‌های تخصیص ارز، برنامه‌ریزی سرمایه‌گذاران را مختل کرده است.
بعلاوه، هزینه‌های بالای تأمین سرمایه و محدودیت تسهیلات بلندمدت، ریسک پروژه‌ها را افزایش می‌دهد.
​راهکار ساتکا، تغییر رویکرد دولت و حرکت به سمت پیش‌بینی‌پذیری مقررات، تسهیل ثبت سفارش و حمایت واقعی از توان بخش خصوصی است. دولت باید بستر رشد بخش خصوصی را فراهم کند نه اینکه در عمل به رقیب آن تبدیل شود.

​فرهنگ اقتصاد: در بحث تامین تجهیزات و کاهش وابستگی به واردات، چه سیاستی باید اتخاذ شود تا هم کیفیت فنی حفظ شود و هم هزینه تمام‌شده پروژه‌ها کاهش یابد؟
​دکتر کریمی: سیاست ساخت داخل باید هوشمندانه و بر مبنای ارتقای رقابت‌پذیری باشد، نه صرفاً جایگزینی شتاب‌زده واردات. تجربه جهانی نشان می‌دهد کشورهای موفق ابتدا بازار را شکل داده و سپس تولید رقابت‌پذیر را توسعه داده‌اند.
​در بخش استراکچر، کابل، تابلوهای برق و سازه‌های مکانیکی، ظرفیت داخلی بسیار خوبی داریم. اما در حوزه پنل و اینورتر، تمرکز باید بر انتقال فناوری، تولید مشترک با برندهای معتبر جهانی، رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه و خدمات پس از فروش باشد؛ چراکه افت کیفیت برای کاهش هزینه ابتدایی، در بازه کارکرد ۲۵ تا ۳۰ ساله نیروگاه خسارات سنگینی به بار می‌آورد.
“*​در این راستا، ساتکا چهار اصل کلیدی را دنبال می‌کند”:*
-​انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری مشترک
-​استانداردهای بین‌المللی و کنترل کیفیت دقیق
-​رقابت سالم میان تولیدکننده داخلی و خارجی
-​اعطای مشوق‌های صادراتی برای دست‌یابی به مقیاس اقتصادی

​فرهنگ اقتصاد: آیا توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌تواند در کوتاه‌مدت ناترازی برق کشور و کسری برق صنایع را جبران کند؟
​دکتر کریمی: قطعاً؛ خورشیدی سریع‌ترین و موثرترین راهکار کوتاه‌مدت جبران ناترازی برق کشور است. مزیت کلیدی خورشیدی، همزمانی peak تولید آن با پیک مصرف روزانه شبکه در فصل گرم سال است. از سوی دیگر، سرعت احداث نیروگاه خورشیدی نسبت به نیروگاه‌های فسیلی بسیار بالاتر است.
​اما نکته مهم این است که نگاه ما باید متوازن باشد.
توسعه نیروگاه‌های خورشیدی باید حتماً همراه با توسعه ذخیره‌سازهای انرژی (ESS)، نیروگاه‌های بادی و زیست‌توده دنبال شود تا قطعی تولید نیروگاه‌خورشیدی در شب پوشش داده شده و قابلیت اتکای شبکه افزایش یابد.
ترکیب نیروگاه خورشیدی با سیستم‌های ذخیره‌ساز در صنایع، این امکان را ایجاد می‌کند که بخشی از برق در ساعات آفتابی ذخیره و در ساعات پیک شبانه مصرف شود.
​فرهنگ اقتصاد: در حال حاضر مهم‌ترین چالش سرمایه‌گذاران در احداث نیروگاه‌های صنایع چیست و مدل پیشنهادی ساتکا چیست؟
​دکتر کریمی: مهم‌ترین مسئله برای سرمایه‌گذار، اطمینان از اقتصاد و بازدهی پروژه است. نوسانات ارزی، فرآیندهای اداری، تخصیص زمین و اتصال به شبکه از دیگر دغدغه‌ها هستند.
*”​ساتکا برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، یک بسته پیشنهادی جامع ارائه کرده است:*”
-​محافظت از بازار بورس انرژی (تابلو سبز) برای جلوگیری از نرخ‌گذاری دستوری و تعیین قیمت بر اساس عرضه و تقاضای واقعی
-​توسعه زیرساخت‌های شبکه برق (پست‌ها و خطوط انتقال)

-​تأمین مالی ارزان‌قیمت و بهره‌گیری از ابزارهای نوآورانه بازار سرمایه
-​هوشمندسازی شبکه برق و افزایش عمق بازار تجدیدپذیرها با قوانین شفاف و باثبات

​فرهنگ اقتصاد: نقش تولید پراکنده، ذخیره‌سازها و میکروگریدها را در تاب‌آوری صنایع و مراکز حیاتی چگونه ارزیابی می‌کنید؟
​دکتر کریمی: امروز تاب‌آوری شبکه برق به یک مسئله امنیت اقتصادی تبدیل شده است. استفاده از نیروگاه خورشیدی همراه با ذخیره‌ساز و میکروگرید به صنایع، بیمارستان‌ها و مراکز داده اجازه می‌دهد در شرایط بحران مستقل از شبکه بمانند.

*”​این فناوری‌ها ۳ مزیت کلیدی دارند:*”
-​کاهش وابستگی به شبکه سراسری در ساعات بحرانی
​کاهش چشمگیر هزینه انرژی در بلندمدت
​-افزایش پایداری و تداوم فعالیت‌های حیاتی
-​آینده صنعت برق ایران در شبکه‌ای هوشمند، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر منابع توزیع‌شده و ذخیره‌سازها گره خورده است.

​فرهنگ اقتصاد: مطالباتی که انجمن ساتکا از دولت، وزارت نیرو و ساتبا برای نیمه دوم سال ۱۴۰۵ و سال‌های آتی دارد چیست؟
​دکتر کریمی: *”برای تحقق جهش در این صنعت، (۶ )محور اصلی زیر باید در اولویت برنامه‌های دولت و وزارت نیرو قرار گیرد:*”
-​ثبات قوانین و مقررات: تضمین ثبات دستورالعمل‌ها برای سرمایه‌گذاری‌های ۲۰ تا ۲۵ ساله
​-تسهیل در صدور مجوزها و تخصیص زمین: یکپارچه‌سازی رویه‌های اداری جهت کاهش زمان اجرای پروژه‌ها
*”​-توجه ویژه به نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس و پشت‌بامی: احداث نیروگاه در محل مصرف برای کاهش تلفات شبکه و جلب مشارکت مردمی*”
-​حمایت ساختاری از توسعه ذخیره‌سازهای انرژی: تعریف مدل‌های اقتصادی توجیه‌پذیر برای نصب باتری‌های مقیاس صنعتی و نیروگاهی
​-رفع گلوگاه‌های وارداتی و تخصیص ارز: تسهیل ثبت سفارش و تأمین مواد اولیه برای نیروگاه‌ها و سازندگان داخلی
-​حمایت واقعی از بخش خصوصی: عدم رقابت بخش دولتی با بخش خصوصی و ایفا کردن نقش تسهیل‌گر
*کلام آخر:*
*​اگر این محورها همزمان دنبال شوند، صنعت تجدیدپذیر می‌تواند نقش شایسته خود را در تامین پایداری شبکه برق و توسعه اقتصادی کشور ایفا کند.*