«مجهول ابن عجل»؛ تراژدی، اسطوره و رنج آدمی در قاب صحنه” ( نگاهی به پشت صحنه نمایش «مجهول ابن عجل» با استاد سیروس کهوری‌نژاد)
گزارش ویژه از:جلال بهمنی
تئاتر، آینه‌ی تمام‌نمای دردها، دغدغه‌ها و رنج‌های جاری در تاروپود زندگی بشر است؛ هنری که اگر با اصالت و تفکر همراه شود، می‌تواند عمیق‌ترین لایه‌های ناخودآگاه مخاطب را بیدار کند.
فرهنگ اقتصاد _ تئاتر، آینه‌ی تمام‌نمای دردها، دغدغه‌ها و رنج‌های جاری در تاروپود زندگی بشر است؛ هنری که اگر با اصالت و تفکر همراه شود، می‌تواند عمیق‌ترین لایه‌های ناخودآگاه مخاطب را بیدار کند.
به بهانه‌ی اجرای نمایش متفاوت «مجهول ابن عجل» به نویسندگی و کارگردانی سیروس کهوری‌نژاد بندری و تهیه‌کنندگی علی الوندی در تماشاخانه طهران، پای صحبت‌های این هنرمند پیشکسوت نشسته‌ایم.
نمایشی که با فضایی آرکاییک و نشانه‌شناختی، تا ۱۸ مهرماه روی صحنه است.
*”از ایده تا اجرا؛ وقتی اسطوره با رنجِ امروز گره می‌خورد”*
استاد کهوری‌نژاد عزیز، در ابتدا کمی درباره‌ی روند نگارش، شکل‌گیری و فضای کلی نمایش «مجهول ابن عجل» برایمان بگویید.
نگارش این اثر کار بسیار سختی بود؛ چرا که با یک زبان آرکاییک و خاص طرف هستیم.
من هیچ‌وقت اهل اقتباس مستقیم نبودم، اما همیشه ارادت خاصی به قصه «آرش کمانگیر» اثر جاودانه زنده‌یاد سیاوش کسرایی داشتم.
همیشه فکر می‌کردم باید کاری برای این اسطوره ماندگار ایرانی در تئاتر انجام دهم.
با این حال، قصد نداشتم صرفاً خودِ شعر آرش را روی صحنه ببرم؛ بلکه می‌خواستم ببینم اگر آرش در روزگار امروز ما زندگی می‌کرد، با این رنجِ جاریِ مردمان چه می‌کرد؟
در این نمایش، از سبک «نشانه‌گرایی» (سورئالیسم نشانه‌ها) استفاده کرده‌ایم تا ناخودآگاه مخاطب را فعال کنیم. داستان درباره‌ی سرگذشت نویسنده‌ای است که کاراکترهایش او را به جایی می‌برند تا به قتل برسانند؛ چون خودکشی گناه نابخشودنی است و آن‌ها می‌خواهند با کشتن خالقشان، خود نیز از رنج زندگی رها شوند؛اما نویسنده در این مسیر دچار رشد می‌شود و با انتخاب جاودانگی، مرگ را شکست می‌دهد.
پیام اصلی اثر این است که انسان در هر جای دنیا که باشد، در یک لحظه تراژیک زندگی می‌کند و از این لحظه به لحظه تراژیک بعدی می‌غلتد.
مخاطب این اثر نیز هر کسی است که بتواند قصه خود را در آن پیدا کند.
*”پاسداشت زبان فاخر و اصالت در هنر”*
زبان این اثر؛ بسیار فاخر و کهن است.
ارزیابی شما از وضعیت ادبیات نمایشی و ارتباط مخاطب عام با این‌گونه آثار چیست؟
متأسفانه زبان امروزی ما دچار انحطاط و ندانستگی‌های زیادی شده است.
زبان ما به شدت آلوده شده و جوانان ما بدون اینکه ریشه‌ی واژه‌ها را بدانند، از آن‌ها استفاده می‌کنند. در حالی که ادبیات کهن عوام ما درعین سادگی بسیار فاخر بوده است.
فردوسی یا حافظ با زبان مردم سخن می‌گفته‌اند اما این زبان چقدر غنی و پرمحتواست.
مثلاامروز اگر کسی به جای کلمات رایج بگوید «درود» یا «بدرود»، دیگران تعجب می‌کنند! در صورتی که این واژگان جزو سرمایه‌های فخر آور ادبی وفرهنگی کهن زبان ما هستند.
تئاتر و ادبیات نمایشی نیز نباید از این اصالت زبانی خود دور شوند.
“*پشت صحنه‌ای منسجم و تلاشی یک‌ماهه”*
روند تمرینات گروه برای آماده‌سازی این نمایش چگونه بود؟
ما حدود یک ماه، روزانه ۵ ساعت تمرین فشرده و سخت داشتیم.
بچه‌های گروه از دانشجویان تئاتر و هنرمندان جوانی هستند که در کار قبلی‌ام یعنی نمایش «چهل‌گیس» نیز با هم همراه بودیم.
یک گروه منسجم، پاک و بدون حاشیه ساختیم که با عشق کار می‌کنند. هنرپیشه و هنرمند واقعی کسی است که با ایده‌اش می‌خوابد و روز بعد آن را خلاقانه بازسازی و نو می‌کند. باید اذعان کرد،ماعاشقان هنر نمایش،اگر روی صحنه نباشیم، بیمار می‌شویم؛ تئاتر زندگی ماست.
“*چالش‌ها، سینما و درد دل با مسئولان”*
به عنوان یک هنرمند باسابقه، چه موانعی را بر سر راه تئاتر می‌بینید و چه توقع عملی از مسئولان دارید؟
بزرگ‌ترین موانع گاهی از سمت افرادی ایجاد می‌شود که بدون اصالت از سینما وارد تئاتر می‌شوند. کسانی که عمق درونی ندارند و با هر بادی می‌چرخند. تئاتر چشم و گوش تماشاگر است و نباید به خاطر گیشه تحقیر شود.
توقع عملی من از مسئولان این است که یک سروسامان درست‌وحسابی به تئاتر کشور، به‌ویژه تئاتر شهرستان‌ها بدهند. ما به یک سازمان تئاتر مستقل و کارآمد نیاز داریم.
افزون بر این، از نمایندگان محترم مجلس که خود را نمایندهٔ فرهنگی و اجتماعی مردم می‌دانند، انتظار می‌رود در امور شهروندی، هدفمند و فرهنگ‌سازانه، دست‌کم یک بار به تماشای تئاتر بنشینند؛ تا با چشم خود ببینند نقد دولتمردان بر صحنه چگونه جان می‌گیرد.
از تئاتری که بی‌خاصیت است و مردم را به تحمیق می‌کشاند باید ترسید، نه از تئاتر کنشگر و تفکرمدار. اندیشه‌گرایی و تفکر‌محوری، تنها با پرداختن به هنر اصیل و والا و با مطالعه و پژوهش‌محوری میسر می‌شود. هنر والا و اصیل، و هنرمند واقعی، همواره بر پایهٔ مطالعه و پژوهش، پشتکار و تلاش آگاهانه شکل می‌گیرد.
در این مسیر، برای تمامی اقشار جامعه، بویژه نسل جوان، باید با فرهنگ‌سازی بهینه و ه
وشمندانه، بسترساز و ارزش‌آفرین فرهنگ و هنر ناب و ریشه‌دار باشیم. برای رسیدن به این هدف، باید کتابخانه‌ها را به خانه‌های مردم بیاوریم؛ چراکه وقتی قیمت یک کتاب از یک بسته پفک کمتر است و هنوز کسی دلش برای آن نمی‌تپد، این دیگر تحقیر نویسنده و فرهنگ نیست؛ خیانت به اندیشه و اندیشیدن است.
“*نگاهی به کارنامه هنری استاد سیروس کهوری‌نژاد”*
استاد سیروس کهوری‌نژاد بندری، متولد بندرعباس، فعالیت هنری خود را از سال ۱۳۶۸ با ورود به دانشگاه تهران در رشته هنرهای نمایشی آغاز کرد.
او پس از اخذ مدرک کارشناسی ارشد در رشته کارگردانی از دانشگاه تربیت مدرس، سال‌ها به تدریس در دانشگاه‌های مختلف پرداخته و نگارش ۱۳ الی ۱۴ نمایشنامه، بازی در ۳۴ اثر سینمایی و حدود ۴۰ سریال تلویزیونی را در کارنامه درخشان خود دارد.
از جمله آثار شاخص کارنامه ایشان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
آثار سینمایی: روز واقعه، آن‌سوی غروب، اخراجی‌ها
مجموعه‌های تلویزیونی: یوسف پیامبر، مختارنامه، دیوار دفاعی، بیگانگان همچنین اثردیگری در نوبت پخش بانام داش‌آکل ؛به کارگردانی حمید نعمت‌الله
این هنرمندپیشکسوت در پایان از همراهی همسر هنرمندشان (آذر طهماسب‌نظامی، گرافیست و طراح لباس این اثر) و خانواده‌اش قدردانی کرد و یادآور شد که بزرگ‌ترین هدیه تئاتر به او، سلامتی و لذت خالص از صحنه پس از سال‌ها فعالیت مستمر است.
((نگاهی به پوستر و اتمسفر نمایش «مجهول ابن عجل»))
با نگاهی به پوستر رسمی نمایش (که طراحی بصری خیره‌کننده‌ای دارد)، فضایی مرموز، اسطوره‌ای و دراماتیک به چشم می‌خورد. چهره‌ی مصمم و پر از حرفِ خودِ سیروس کهوری‌نژاد در کنار المان‌های نمادینی همچون تیر و کمان (یادآور آرش) و فضای تیره‌وتارِ حاکم بر بستر طرح، به خوبی گویای درون‌مایه‌ی اثر است؛ نمایشی که مخاطب را به چالشی عمیق میان مرگ، زندگی و جاودانگی دعوت می‌کند.))
“فهرست دست اندرکاران نمایش «مجهول ابن عجل»
شایان ذکراست، این نمایش از یکم مهر ماه در تماشاخانه طهران به صحنه رفته است و اعضای گروه اجرایی آن به شرح زیر هستند:نویسنده و کارگردان: سیروس کهوری نژاد، تهیه‌کننده: علی الوندی، مهدی ستایشگر، بازیگران: سیروس کهوری نژاد، حمید رمضانی، بیتا خسروی، نیلوفر زمانی، بهنام زرستونیا، آزاده محمدزاده، صحیفه رنگرز، راضیه اسماعیلی، سید محمد حسین صالحی، محمد ترابی کنجین، نرگس درخواه.
دستیار هنری: حمید رمضانی، دستیار کارگردان: ابوالفضل عبدالی، ساخت ماسک و آکسسوار: سیروس کهوری نژاد، آهنگساز: محمد کهوری‌نژاد، مدیر صحنه: نگار افلاکی، مدیر تبلیغات: روزبه کهوری نژاد، طراح لباس: آذر طهماسب نظامی، عکاس و فیلمبردار: مسعود کهوری نژاد، گرافیست: آذر طهماسب نظامی، مسئول صدا: زهرا اسماعیلی.
نمایش «مجهول ابن عجل» هر شب ساعت ۱۹ در تماشاخانه طهران، سالن «مده‌آ» روی صحنه می‌رود و اجرای آن تا ۱۸ مهر ماه ادامه خواهد داشت.
به اشتراک بگذارید:
لینک خبر: