فرهنگ اقتصاد _در این کنفرانس، دکتر مجید قاسمی، مدیرعامل بانک پاسارگاد و رئیس دانشگاه خاتم، در سخنانی با عنوان «حسابرسی داخلی در آینده؛ از نظارت تا حکمت راهبردی» به تشریح تحولات بنیادین پیش‌روی این حرفه پرداخت و بر ضرورت تغییر نگرش نسبت به نقش حسابرسان داخلی تأکید کرد.
نقش‌آفرینی جدید حسابرسی داخلی؛ از ناظر مقررات تا مشاور راهبردی
دکتر قاسمی با اشاره به تحولات فناورانه و پیچیدگی‌های فزاینده محیط کسب‌وکار اظهار داشت: در آینده‌ای متأثر از نوآوری‌های فناورانه و تلاش‌های جمعی برای مقابله با چالش‌های جهانی، نقش حسابرسان داخلی از مجریان و ناظران مقرره‌ها، به «مشاوران راهبردی» در سطح عالی سازمان تکامل خواهد یافت.
وی با بهره‌گیری از مفاهیم فلسفی، به تبیین نسبت «حکمت نظری» و «حکمت عملی» پرداخت و افزود: حکمت نظری در اختیار خداوند است، حکمت عملی ناظر بر خردمندی انسان در تصمیم‌گیری است؛ خردمندی نیز مستلزم گردآوری داده‌های کافی، تحلیل صحیح و رسیدن سالم به راه‌حل است. از این منظر، مشاوران راهبردی، حکیمان سلامت و پایداری بنگاه‌های اقتصادی خواهند بود.
گذار از حسابرسی سنتی به حسابرسی هوشمند و بلادرنگ
رئیس کنفرانس ملی چشم‌انداز حسابرسی داخلی با ترسیم تفاوت‌های وضعیت فعلی و آینده این حرفه تصریح کرد: حسابرسی داخلی باید از رویکردهای دوره‌ای، مبتنی بر انطباق و متکی بر نمونه‌های محدود، به سمت پوشش صددرصدی، تحلیل‌محور و مبتنی بر داده حرکت کند.
وی مهم‌ترین تحولات پیش‌رو را چنین برشمرد: اولویت‌دهی به ریسک‌های نوظهور و حوزه‌های عملیاتی با اثر بالا؛ انعطاف‌پذیری برنامه‌های حسابرسی در برابر اختلال‌های راهبردی؛ اتکا به تحلیل داده، خودکارسازی و فناوری‌های پیشرفته به جای روش‌های دستی؛ گذار از گزارش‌های طولانی نوشتاری به گزارش‌دهی بصری، خلاصه و اثرگذار؛ استقرار حسابرسی و کنترل مداوم و بلادرنگ و حضور فعال حسابرسی داخلی در گفت‌وگوهای سطح عالی و راهبردی سازمان.
وی تأکید کرد که رویکرد کل‌نگرانه حسابرسان داخلی باید فناوری‌های پیشرفته را با تخصص عمیق در حوزه ریسک و کنترل تلفیق کند تا هیأت‌مدیره و مدیران ارشد، علاوه بر اطمینان‌بخشی دقیق، از راهنمایی‌های شخصی‌سازی‌شده و بخردانه برای موفقیت در جهان متغیر امروز بهره‌مند شوند.
فناوری‌های نوین؛ موتور تحول حسابرسی داخلی
دکتر قاسمی بهره‌گیری از فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، زنجیره بلوکی و تحلیل داده‌های کلان را نقطه عطف تحول این حرفه دانست و اظهار داشت: فناوری، حسابرسی را از فعالیتی واکنشی و گذشته‌نگر به منبعی فعال، دائمی و آینده‌نگر برای خلق بینش تبدیل می‌کند. به گفته وی، افزایش حجم و پیچیدگی داده‌ها، ارتقای مهارت‌های تخصصی و توسعه بینش‌های تحلیلی، زمینه‌ساز ارزش‌آفرینی بیشتر برای سازمان‌ها خواهد بود.
گسترش مهارت‌ها و ارتقای سرمایه انسانی
رئیس انجمن مدیریت ایران با تأکید بر اهمیت سرمایه انسانی در آینده حسابرسی داخلی گفت: این حرفه به تیم‌هایی با ترکیبی از مهارت‌های کسب‌وکار، حسابرسی، فناوری و تحلیل داده نیاز خواهد داشت. همچنین آشنایی با حوزه‌هایی نظیر پایداری، حریم خصوصی داده‌ها و مقررات در حال تحول، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.
وی یادگیری مستمر، چابکی در تطبیق با تغییرات و به‌کارگیری سریع دانش جدید را از مهم‌ترین مهارت‌های آینده برشمرد و افزود: حسابرسان داخلی باید «مشاور مورد اعتماد» و «عامل تغییر» باشند.
تغییر نگرش؛ از «پلیس سازمان» تا شریک راهبردی
دکتر قاسمی یکی از چالش‌های کنونی حرفه را درک نادرست از نقش حسابرسی داخلی و فقدان حمایت کافی از سوی برخی رهبران سازمانی دانست و خاطرنشان کرد: با شناخت بهتر ارزش چندوجهی حسابرسی داخلی، جایگاه این حرفه از ناظر مقرره‌ها به همتایی مورد احترام و شریک راهبردی ارتقا می‌یابد. وی با اشاره به تفاوت برداشت حسابرسان باتجربه و کم‌تجربه از جایگاه این حرفه افزود: هرچه تجربه حرفه‌ای افزایش می‌یابد، تلقی از حسابرسی داخلی به‌عنوان مشاور مورد اعتماد تقویت می‌شود و نگاه تقلیل‌گرایانه به آن کاهش می‌یابد.
توازن میان استقلال و نقش مشاوره‌ای
مدیرعامل بانک پاسارگاد با تأکید بر ضرورت حفظ استقلال حرفه‌ای حسابرسی داخلی تصریح کرد: این واحد باید کاملاً مستقل عمل کند، اما نمی‌تواند در حبابی جدا از سازمان زندگی کند. همگام شدن با محیط گسترده سازمان و تنظیم اهداف متناسب با تحولات آینده، بدون آسیب به استقلال، شرط موفقیت در واقعیت‌های پیش‌رو است.
وی افزود: در آینده، تعادل میان مأموریت‌های اطمینان‌بخشی و مشاوره‌ای به سمت تمرکز بیشتر بر تغییرات راهبردی و اقدامات کلیدی جابه‌جا خواهد شد.
تمرکز بر ریسک‌های نوظهور و سناریوسازی آینده
دکتر قاسمی حوزه‌هایی هم‌چون امنیت سایبری، برهم‌زنندگی دیجیتال (از جمله هوش مصنوعی)، مقاوم‌سازی کسب‌وکار، سرمایه انسانی، تغییر مقررات و ریسک‌های ژئوپلیتیکی را از مهم‌ترین اولویت‌های حسابرسی داخلی در سال‌های پیش‌رو دانست و بر ضرورت اجرای تمرین‌های سناریوسازی ریسک و بازبینی برنامه‌های تداوم کسب‌وکار تأکید کرد.
گام‌های کلیدی به سوی آینده
دکتر قاسمی در پایان، پنج محور اساسی برای تحقق آینده مطلوب حسابرسی داخلی را برشمرد: ۱٫ تغییر ذهنیت و پذیرش «ذهنیت رشد» مبتنی بر انعطاف‌پذیری و نوآوری؛ ۲. استقبال فعال از فناوری‌های نوظهور؛ ۳. نوآوری مستمر برای ارزش‌آفرینی افزون‌تر برای ذی‌نفعان؛ ۴٫ جلب حمایت سازمانی و تعامل مؤثر با هیأت‌مدیره و مدیران ارشد؛ ۵٫ تحول در مدیریت استعدادها و نگاه به حسابرسی داخلی به‌عنوان بستری برای پرورش مهارت‌های بنیادین سازمانی.
رئیس کنفرانس ملی چشم‌انداز حسابرسی داخلی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: حسابرسان داخلی آینده باید درک عمیقی از جهت‌گیری مدیریت و پویایی‌های صنعت داشته باشند تا ضمن ارائه اطمینان‌بخشی نسبت به اثربخشی کنترل‌ها و کارآیی عملیاتی، تأثیر ریسک‌های فناورانه و تحولات محیطی بر اهداف بلندمدت سازمان را نیز به‌درستی ارزیابی کنند. به گفته وی، آینده حسابرسی داخلی، آینده حکمت راهبردی در خدمت سلامت، پایداری و ارزش‌آفرینی بنگاه‌ها است.
دبیر علمی کنفرانس: حسابرسی داخلی ستون اعتماد، شفافیت و پاسخگویی در نظام‌های مالی و مدیریتی
دبیر علمی کنفرانس دکتر رضوان حجازی، این رویداد را فرصتی برای تدبر، تبادل اندیشه، ترسیم افق‌های نوین در حرفه حسابرسی داخلی، شفافیت و پاسخگویی در نظام‌های مالی و مدیریتی دانست.
وی افزود: سازمان‌های پویا و متعالی برای ادامه مسیر خود به ابزاری نیاز دارند که هم‌چون آینه، بازتاب عملکرد واقعی آن‌ها باشد و حسابرسی داخلی تلاش دارد تا این مسئولیت خطیر را محقق کند. حسابرسی داخلی با نگاهی منصفانه و با رویکردی پیش‌گیرانه مأموریت شفاف‌سازی، اعتمادسازی و بهبود فرایند داخلی را بر عهده دارد. فلسفه وجودی حسابرسی داخلی ایجاد نظام خود اصلاح‌گر جهت تضمین فرایندهای داخلی، شفافیت گزارشگری و تقویت مسئولیت‌پذیری در هر سازمان است، به‌طوری که جایگاه حسابرسی داخلی به‌عنوان مشاورین استراتژیک سازمان ارتقا یافته است.
دکتر حجازی با اشاره به اینکه رشته حسابرسی داخلی در مسیر تکاملی قرار گرفته است، برخی از انتظاراتی که از عملکرد حسابرسان داخلی در سازمان می‌رود را بهبود عملکرد مدیریت اثربخش ریسک‌ها، پشتیبانی از دست‌یابی به اهداف استراتژیک سازمان، داشتن رویکرد فرایند محور و ارزش‌آفرینی در سازمان برشمرد.
وی با اشاره به اهمیت و ضرورت حسابرسی داخلی گفت: شناسایی سوء استفاده‌های احتمالی در سازمان امکان دست‌یابی به اهداف کلی و کنترل داخلی را در سازمان فراهم می‌سازد. امکان شناسایی فرصت‌های بهتر در سازمان با وجود حسابرسی داخلی، تهیه گزارش‌های حسابرسی و امور مالی مبتنی بر استاندارد فراهم خواهد بود.
فن‌آوری‌های نوظهور و حسابرسی داخلی
دبیر علمی کنفرانس با اشاره به فن‌آوری‌های نوظهور، حسابرسی داخلی را نیز متأثر از این موضوع دانست و افزود: به کارگیری این ابزار همراه با ریسک‌هایی مانند ریسک‌های سایبری، الگوریتمی و حریم‌های خصوصی همراه است. سازمانی می‌تواند از ابزار هوشمند استفاده کند که الزاماتی مانند بلوغ دیجیتالی، حاکمیت شرکتی کارآمد و حاکمیت داده و توانمندسازی حسابرسان داخلی خود را داشته باشد.
دبیر اجرایی کنفرانس: این رویداد آغاز شکل‌گیری زیست‌بوم علمی حسابرسی داخلی در کشور است
غلامرضا حسن‌بالائی، عضو شورای سیاست‌گذاری و دبیر اجرایی کنفرانس با تأکید بر نقش محوری بانک پاسارگاد در شکل‌گیری این رویداد اظهار داشت: ایده برگزاری نخستین کنفرانس ملی چشم‌انداز حسابرسی داخلی برای اولین‌بار در کشور از سوی بانک پاسارگاد مطرح شد و با همراهی دانشگاه خاتم به مرحله اجرا رسید. هدف ما نه صرفاً برگزاری یک همایش، بلکه آغاز یک جریان علمی و حرفه‌ای در حوزه حسابرسی داخلی است.
حرکت به‌سوی نهادسازی و توسعه آموزش‌های تخصصی
دبیر اجرایی کنفرانس یکی از مهم‌ترین اهداف این حرکت را فراهم‌سازی بستر تأسیس انجمن علمی حسابرسی داخلی عنوان کرد و گفت: این کنفرانس گام نخست برای شکل‌گیری مرجعی علمی و تخصصی است که بتواند در توسعه چارچوب‌ها، استانداردها و ارتقای حرفه نقش‌آفرین باشد.
وی همچنین از طراحی و راه‌اندازی رشته‌های تخصصی MBA و DBA حسابرسی داخلی و حسابرسی فناوری اطلاعات با همکاری دانشگاه خاتم خبر داد و تأکید کرد: تحول دیجیتال و ریسک‌های نوظهور ایجاب می‌کند حسابرسان داخلی به مهارت‌های میان‌رشته‌ای، تحلیل داده و فناوری‌های نوین مجهز شوند.دانشگاه خاتم به‌عنوان بازوی علمی این ابتکار، بستر تربیت نسل جدید حسابرسان حرفه‌ای را فراهم خواهد کرد.
ارائه مدل ارزیابی و ایجاد سازوکار رقابتی حرفه‌ای
حسن‌بالائی از ارائه «مدل یکپارچه ارزیابی عملکرد فعالیت حسابرسی داخلی» در این کنفرانس خبر داد و افزود: این مدل می‌تواند به سازمان‌ها در سنجش میزان بلوغ، کارایی و اثربخشی واحدهای حسابرسی داخلی کمک کند. همچنین برای دوره‌های آتی، اعطای جایزه به واحدهای برتر حسابرسی داخلی پیش‌بینی شده است تا نظامی انگیزشی و رقابتی برای ارتقای کیفیت حرفه شکل گیرد.
ایجاد دبیرخانه دائمی و تثبیت جریان ملی
به‌منظور استمرار این مسیر، ایجاد دبیرخانه دائمی کنفرانس در دستور کار قرار گرفته است تا پیگیری برنامه‌های علمی، پژوهشی و اجرایی به‌صورت منظم انجام شود و برگزاری سالانه این رویداد تثبیت گردد. در دو روز برگزاری کنفرانس، موضوعاتی نظیر تحول دیجیتال در حسابرسی داخلی، داده‌کاوی و فراتحلیل، پایداری مالی، تعامل حسابرسی داخلی و مستقل، ESG، تغییرات استانداردها و چالش‌های حسابرسی فناوری اطلاعات در بانک‌ها در قالب ارائه‌های تخصصی و پنل‌های علمی مورد بحث قرار گرفت. این رویداد با حمایت انجمن حسابرسی فناوری اطلاعات، انجمن مدیریت ایران و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) برگزار شد و توانست جمعی از اساتید دانشگاه، مدیران حسابرسی داخلی بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ و فعالان حرفه‌ای را گرد هم آورد.
دبیر اجرایی کنفرانس در جمع‌بندی این بخش تأکید کرد: نخستین کنفرانس ملی چشم‌انداز حسابرسی داخلی، نقطه آغاز یک جریان ملی در راستای ارتقای راهبری، شفافیت و پاسخگویی در نظام اقتصادی کشور است و ابتکار بانک پاسارگاد در این حوزه، بیانگر نگاه راهبردی این بانک به توسعه سرمایه انسانی و زیرساخت‌های حرفه‌ای کشور به‌شمار می‌رود.